You need to enable JavaScript to run this app.

Skip to main content

ÇAĞDAŞ TÜRK ve DÜNYA TARİHİ 1 DERS ÖZETİ

ÇAĞDAŞ TÜRK ve DÜNYA TARİHİ 1 DERS ÖZETİ

Admin
ÇAĞDAŞ TÜRK ve DÜNYA TARİHİ 1 DERS ÖZETİ
ÜNİTE 1 - İKİ KÜRESEL SAVAŞ ARASINDA DÜNYA1 KONU - BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN SİYASİ VE EKONOMİK SONUÇLARI
  1. İkinci Dünya Savaşı’na Sebep Olan Stratejik ve Emperyalist Rekabet
Bu savaş, büyük devletler arasındaki çıkar dengesinin bozulması ile başlamış ve diğer birçok devleti de içine alarak devam etmiştir. Savaşın sonunda, bazı devletler parçalanmış ancak diğer taraftan yeni devletler ortaya çıkmıştır. Dünya petrol tüketiminin geçmişe oranla daha fazla artması ve petrole bağlı dış politikanın oluşması gibi sonuçlara neden olmuştur.
  1. Paris Barış Konferansı ve Versay Barış Antlaşması
Konferans bir Avrupa devletleri toplantısı olarak değil, kazanan ülkelerin kongresi olarak düzenlenmiştir. Bu konferansta Almanya, Osmanlı ve Sovyet Rusya temsil edilmemiştir. Konferansta Osmanlı Devleti’nin toprak paylaşımı konusunda anlaşmazlığa düşülmesi, Osmanlı Devleti ile yapılacak olan bir barış antlaşmasını engellemiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında resmi olarak ilk barış antlaşması Almanya devleti ile imzalanmıştır. Anlaşma için gelen Alman heyeti Wilson İlkeleri’ni esas alarak bazı itirazlarda bulunsa da bunlar dikkate alınmamış ve antlaşma Almanya’nın da razı olmasıyla imzalanmıştır.
  1. İki Dünya Savaşı Arasındaki Dönemde İdeolojilerde Komünizm
Komünizm kavramı ekonomik sistem olarak bilinen sosyalizmin hem politik hem de ekonomik olarak ulaşabileceği son aşamadır. Komünizmin uygulanma aşaması ise şu şekildedir: Burjuva sınıfının tamamen ortadan kaldırılarak isçi sınıfının hâkim olması sağlanarak, sosyalist bir düzen kurulacaktır. Bunun sonucunda amaçlanan ideal komünist sistem gerçekleşmiş olur. Komünist görüşe sahip olan gruplar yönetimi ele geçirmek istediğinde ihtilal ve isyan gibi illegal yöntemleri tercih etmektedir. Komünizmin en belirgin olan özelliği ise çok partili ve parlamenter sistemi reddetmesidir.
  1. SSCB KURULMASI VE ORTA ASYA TÜRK TOPLUMLARINDA MEYDANA GETİRDİĞİ DEĞİŞİM
  • Çarlık Rusyası ve Türkistan’a Yayılması: Altınorda Devleti dağıldıktan sonra Moskova civarına hâkim olan ve Rus topluluğu olarak adlandırılan ülke, topraklarını daha da genişleterek Rus Çarlığı adını almıştır. Aynı zamanda Türkistan’da hüküm süren küçük devletler çevrelerinde yaşanan siyasi olaylardan tamamen habersizdi. Rusya, bu durumu fırsat bilerek yayılma alanı olarak Türkistan’ın bulunduğu bu bölgeyi hedef aldı.

  • Türkistan Millî Mücadelesi ve Basmacı Hareketi: Rus Çarlığı devletinin Birinci Dünya Savaşı’ndan mağlup olarak ayrılması sonucunda imparatorluğun dağılacağı fikri yayılmış ve Rusya’da yaşayan Müslümanlar harekete geçmiştir. Bu hareket ile önce ayaklanma çıkararak daha sonra Türkistan’ın bağımsızlığını ilan etmek amacıyla uzlaşmışlardır.
  1. ORTA DOĞU MANDA YÖNETİMLERİ KURULMASININ VE AFRİKA’DAKİ SÖMÜRGECİLİK FAALİYETLERİNİN SİYASİ SONUÇLARI
Orta Doğu olarak anılan kavram, coğrafi bir konumu tanımlamanın haricinde Batı medeniyeti tarafından karşıt görüş olarak anılan siyasi bir terimdir. Bu nedenle zaman geçtikçe Batı bölgesindeki mücadele ve çıkarları doğrultusunda sınırları değişmiştir. Orta Doğu’nun bu dar bakış açısıyla Türkiye, Mısır ve İran ülke üçlüsü vardır. Geniş bir bakış açısıyla ise bu üç devlet ve onlara komşu bazı Müslüman ülkeler yer alır.
 
  1. Osmanlı Devleti Yıkılışının Orta Doğu’ya Etkileri
Orta Doğu’da doğan 3 semavi din Müslümanlık, Musevilik ve Hristiyanlık ’tır. Coğrafi keşifler sonrasında önemi azalan Orta Doğu, Süveyş Kanalı’nın açılması, petrol üretiminin artması ve hava yollarının devreye girmesi ile yeniden önem kazanmıştır. Orta Doğu’daki büyük devletler için petrol kaynak zenginliği rekabet alanı haline gelmiştir.
  1. Büyük Güçlerin Orta Doğu ve Afrika Politikaları
Orta Doğu ve Afrika bölgesinde yer alan önemli yer altı kaynaklarının Osmanlı Devleti’nin hakimiyetinde olması, sanayileşen Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti üzerinde yıkma politikaları oluşturmalarına neden olmuştur. Fransa ve İngiltere arasında Osmanlı Devleti’nin topraklarını paylaşmak için yapılan Balfour Deklarasyonu ve Sykes-Picot Antlaşması ile Orta Doğu şekillenmiştir.
  1. MODERN KARA, DENİZ VE HAVA HÂKİMİYET TEORİLERİ

  2. yüzyılda Avrupa’daki büyük devletler, zenginlik ve güç kavramlarını çevre bölgelere hâkim olmakla aynı görmüşlerdir. Devletlerin sahip olduğu bu güç ve zenginlik, çevre bölgelere bağlıdır. Böylece dünyanın stratejik merkezlerini değiştirmeye yönelik jeopolitik teoriler ortaya çıkmıştır.
  • Kara Hâkimiyet Teorisi’ne göre; Karalara hâkim olan devlet dünyaya da hâkim olur.

  • Deniz Hâkimiyet Teorisi’ne göre; Deniz yollarının kontrolü egemenliğin anahtarıdır.

  • Hava Hâkimiyet Teorisi’ne göre; Hava yollarına hükmeden bir millet tüm dünyaya hâkim olur.
  1. JAPONYA’NIN UZAK DOĞU’DA YENİ BİR GÜÇ OLMASI

  2. Modern Japonya’nın Doğuşu ve Meici Restorasyonu
Doğu Asya kıyıları boyunca birçok adadan oluşan Japonya’da güneşin oğlu olarak tanımlanan imparator, 12. yüzyılın sonlarından bu yana varlığını sembolik olarak da olsa devam ettirdi. Tüm bu eyaletler Daymiyo olarak adlandırılan dere beyler tarafınca yönetiliyordu. Daymiyoların en güçlüsü olan Şogun merkezi yönetiminin başında bulunan Şogun Tokugova tarafından yayımlanan fermanda Japonya dış dünyaya kapatılmıştır. Bu durum 1853’e kadar, yani 229 yıl boyunca devam etmiştir.
  1. Japon Yayılmacılığı ve Asya’nın Değişen Yüzü
1868 ile 1912 arasındaki yılları kapsayan Meiji Devri, dünya tarihi boyunca en dikkate değer dönemlerden biridir. İmparator Meiji’nin yönetimi altında teknolojik, sosyal ve ekonomik gelişmeler çok kısa sürede gerçekleştirildi. 19. yüzyılın sonunda Japonya, Batı’da ticari ayrıcalıklara son verebilecek hale gelmiş ve Asya’nın en büyük gücü haline dönüşmüştür.
Japonya, hızlı gelişmelerin sonucunda yayılmacı politikalar oluşturmuştur. Japon ekonomisi için gereken temel maddeler, Japon’da mevcut değildi. Japonya’nın 1875’ten sonra Kore’ye ait emelleri Japonya ve Çin’i karşı karşıya getirdi. Japonya, Çin’i mağlup etmiştir.
  1. İKİ DÜNYA SAVAŞI ARASINDA DÜNYADA MEYDANA GELEN SİYASİ VE EKONOMİK GELİŞMELER

  2. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı
1929 yılındaki Dünya Ekonomik Buhranı, dünya ekonomisine bıraktığı etkileri sebebiyle en ağır kriz olarak kabul edilmektedir.
  1. Almanya’daki Hiper Enflasyonun Siyasi ve Sosyal Sonuçları
Versay Antlaşması sonrası Almanya’da iç siyasi sıkıntıları ve ekonomi bozulması Almanya’da Bolşeviklerin ayaklanmaları sonucunda Alman sosyal demokratları ile iktidar yanlıları arasında sorunlar yaşandı. 1919 yılında isyana dönüşen sorunlar 1920 yılında darbe girişimine dönüştü. Almanya’da Hitler’in Nazi Partisi oldukça güçlenirken komünist devrimci olarak bilinen siyasal hareketler son derece hızlanmıştır. Toplumda yoğun bir ayrımcılık meydana geldi ve Alman demokrasisinde kesinti meydana geldi. Halkın devlete olan güveni azaldı, Alman ırkçılığı güç kazandı ve diğer milletlere karşı bir tepki oluştu.
  1. İKİ DÜNYA SAVAŞI ARASINDAKI DÜNYADA MEYDANA GELEN SOSYOKÜLTÜREL OLAYLAR VE BİLİMSEL GELİŞMELER

  2. Dünya Savaşı’nın oluşturduğu yıkımın ardından Batı dünyasında düşünce alanında gerçekleşen değişim; kültür, sanat, bilim gibi alanlarda yeniliklerin kaynağını olmuştur. Bunun yanı sıra liberal düşüncelerin ve savaş karşıtlığının ağırlık kazandığı görülmüştür.

  3. Bilimsel ve Teknolojik Gelişmelerin Askerî Alana, Mimariye ve Sağlık Alanına Etkisi
  • Askerî Alanda Yaşanan Gelişmeler: Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler yoğun bir şekilde uygulanmıştır. Bu sayede tüm askerî kuvvetlerde bulunan silah sistemlerini değiştirmiştir.

  • Mimari Alanda Yaşanan Gelişmeler: yüzyılda mimarlar, sanayi devrimi ile birlikte gelen imkânları kullanarak yeni tasarımlar meydana getirmiştir.
  1. Propaganda Aracı Olarak Sinema ve Radyo
Propaganda; eğitim, kitle iletişim araçları, halkla ilişkiler, beyin yıkama, psikolojik savaş, reklamcılık gibi araçlar kullanılarak yapılmıştır. Radyo ve sinema sektörünün tüm bu gelişmeler açısından payı oldukça büyüktür.
[b]ÜNİTE 2 - II. DÜNYA SAVAŞI[/b]
  1. İKİ SAVAŞ ARASI OLUŞAN ULUSLARARASI SİYASİ, EKONOMİK VE ASKERÎ DENGE İLE II. DÜNYA SAVAŞI’NIN NEDENLERİ
Birinci Dünya Savaşı’ndan galip ayrılan İtilaf Devletleri, Paris Barış Konferansı ile devlet düzenlerini kurmaya başladılar. Merkezi İngiltere olarak kurulmaya çalışılan bu yeni dünya düzeni, İngiltere dışındaki tüm devletleri rahatsız edecek biçimde gelişti. 1925 yılında yapılan Locarno Antlaşması, savaş sonrası olumsuzlukları en aza indirmek için amacıyla yapılan ilk adımdı.
İkinci Dünya Savaşı Almanya’nın 1939 yılında Polonya’yı işgali etmesi ile başladı. İngiltere ve Fransa daha sonra Almanya’ya savaş açtı. Rusya, Polonya’daki Ukrayna ve Beyaz Ruslarını ezildiğini öne sürerek Polonya’nın doğu bölgesini işgal etmiştir. Bu süreden sonra Almanya’dan her konuda gerekli olan tüm desteği alan İtalya, Almanya ile birlikte savaşa girmiştir.
  1. II. DÜNYA SAVAŞI’NIN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİREN OLAYLAR VE SONUÇLARI
  • 1941 yılında Pearl Harbor Baskını sonucu ABD ile Japonya arasında savaş başladı.

  • 1942 yılında Stalıngrad Kuşatması sonucu Kafkasya Almanlardan temizlendi. Moskova ve Leningrad üzerindeki Alman tehdidi bertaraf edilmiştir.

  • 1944 yılında NORMANDİYA ÇIKARMASI sonucu Fransa dahil olmak üzere tüm Avrupa, Alman işgalinden kurtarıldı ve Almanya teslim olmak zorunda bırakıldı.

  • 1945 yılında Yalta Konferansı sonucu Büyük İttifak’ın sonlandı. İş birliği sona erdi, rekabet ve mücadele dönemi başladı.

  • 1945 yılında Potsdam Konferansı sonucu Almanya ve Avusturya dört işgal bölgesine ayrıldı, Almanya’ya sınırlandırmalara uğradı ve İtalya’da barış hüküm sürdü.

  • Atom Bombaları ve Etkileri sonucu Japonya’nın savaş gücü kırıldı ve atmosfere binlerde radyoaktif yayıldı.
 
  1. II. DÜNYA SAVAŞI’NDA YAŞANAN İNSAN HAKLARI İHLALLERİ

  2. Asya ve Avrupa’da Yaşanan İnsan Hakları İhlalleri
İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması ile Romanlar, Yahudiler ve işgal edilen bölgelerde bulunan halklar toplama kamplarındaki gaz odaları ve fırınlarda soykırıma uğramışlardır. İşte bu ölüm kamplarının en fazla bilinen binlerce insanın öldürüldüğü Auschwitz kampıdır. 1941 yılında Amerika kıtasında yüz binin üzerinde Japon vatandaşı bulunmaktaydı. Bunların büyük bir bölümü Birleşik Devletler vatandaşıydı ve Hawaii nüfusunun yaklaşık yarısı Japon soyundandı.1942 yılının ilk zamanlarında Amerika’nın batı sahilinde yaşamakta olan Japonların neredeyse tamamı toplama kampına tehcir edildi ve 1944 yılının sonuna kadar bu kamplarda esir tutuldular.
  1. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
Dünya üzerindeki her şeyin yerle bir olduğu bu savaşlar sonrası yeni bir başlangıç için ABD’nin önderlik etmesi ile 14 Ağustos 1941’de Atlantik Bildirisi ilan edildi. Bu bildirinin temelinde demokrasi ve hürriyet ruhu vardı. Bu bildirinin ardından Almanya’ya karşı savaşan devletlerin imzasıyla yayımlanan Birleşmiş Milletler Beyannamesi ile savaş sonrası veya sırasında oluşabilecek barış ortamı için ciddi adımlar atılmıştır.1945 yılında ABD’de yapılan konferans ile Birleşmiş Milletler Teşkilatı kuruldu. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi 10 Aralık 1948 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda Türkiye’nin de bulunduğu 48 ülkenin evet oyu kullanması ile kabul edilmiştir.
  1. İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN SİYASİ VE EKONOMİK SONUÇLARI

  2. İki Kutuplu Dünya Düzeninin Ortaya Çıkması
İkinci Dünya Savaşı’nda üstlendiği rolle Doğu Avrupa’yı Nazi baskısından kurtaran Sovyetler Birliği’nin saygınlığı arttı. Faşizme karşı oluşan tepki komünizmi saygın hâle getirdi. Batı Avrupa’da bulunan komünist partiler faşizme karşı kazanılan zaferle son derece güçlendi. Sovyetler Birliği bütün özgürlük hareketlerinin öncüsü olarak görüldü. En güçlü bağlar Küba, Arap dünyası ve Vietnam ile kuruldu. SSCB 1949 yılında atom bombasını, 1953 yılında hidrojen bombasını geliştirdi. Böylece bu alanda bulunan Amerikan tekeline son verdi. İkinci Dünya Savaşı teknolojik, küresel ve ideolojik boyutu ile insanlık tarihinin en önemli olaylarından biridir. 1945 yılında doğan iki süper güç olarak tabir edilen SSCB ile AB, karşılıklı barışın hâkim olduğu yarım yüzyıllık dönemde dünyaya yön vereceklerdir.
  1. Kuruluşundan Günümüze Birleşmiş Milletler
İkinci Dünya Savaşı sürerken ABD ve İngiltere’nin yayımladığı Atlantik Bildirisi’nde bulunan kararlar 1942 yılında Birleşmiş Milletler Bildirisi’nde kabul edilmiştir. 1945 yılında ise Türkiye’nin içinde bulunduğu 51 ülke Birleşmiş Milletler olarak adlandırılan uluslararası örgütü kuruldu. Bu örgüt, Milletler Cemiyetinden etkili olması beklenirken büyük amaçlar hedeflenmiştir.
  1. Orta Doğu’nun Yeniden Şekillenmesinde Emperyalist Güçler
Birinci Dünya Savaşı sürerken İngilizler Orta Doğu’nun kaderini değiştirecek bir adım atarak Yahudilere izin vereceklerini ortaya koydukları Balfour Deklarasyonu’nu 1917 Kasım ayında duyurdular. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Osmanlı Devleti’nin yıkılmasıyla Yahudi devletinin kurulmasındaki en büyük engel ortadan kalkmış oldu. İngiltere, BM’den Filistin Özel Komitesi oluşturulmasını ve konu ile ilgili rapor hazırlanmasını istedi. Komite çözüm olarak iki seçenek ortaya koydu. Bunları çoğunluk ve azınlık planıydı.
  1. İkinci Dünya Savaşı’nın Ekonomik Sonuçları ve IMF
İkinci Dünya Savaş’ından sonra meydana gelen ekonomik ve siyasi yapılardan dolayı ABD, SSCB ve komünist rejimin dünya genelinde yayılmasını engellemek için Avrupa kıtasına önemli boyutlarda ekonomik ve askerî yardımlarda bulunmuştur. Ekonomik ve askeri gelişmeler ABD’nin süper güç olması için ortam oluşturdu. Meydana gelen bu yıkımı telafi ederek yeniden yapılanabilmesi, uluslararasında para temin edilmesi ve bu paranın akışını sağlamak için IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar ABD’nin önderliğinde organize edildi.
  1. İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN BİLİMSEL, KÜLTÜREL VE TEKNOLOJİK GELİŞMELERE ETKİSİ

  2. İkinci Dünya Savaşı’nda Geliştirilen Askerî Teknolojiler
  • Savaştaki müttefiklerin hava alanında üstünlüğü ele geçirmeleri, Almanların hedefe ulaşmak için yeni yöntemler bulmaya yöneldiler. Almanlar, 1937 yılından itibaren V1 ve V2 balistik füzeleri üzerinde çalışmaktaydı ve bunları 1942 yılından itibaren üretmeye başladılar.

  • Savaşın en önemli teknolojilerinden biri radar olmuştur. Radar ile birlikte silah yön belirleyicileri ve uzaktan kumanda sistemleri geliştirilmiştir.

  • Japonlar Kamikaze olarak adlandırılan uçakları kullanmıştır. Bu uçaklar roket yakıtına ve jet motoruna sahipti.
 
  1. İkinci Dünya Savaşının Kültürel Etkileri
  • Yedinci sanat olarak bilinen sinema İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra pek çok değişikliğe uğramıştır. Avrupa ve ABD’de başlayan savaşa tepki hareketleri sinemaya da yansıdı.

  • Yeni yazarlar ortaya çıktı ve içinde yaşadıkları topluma ve sıkıntılara karşı çıktılar.

  • Sanatsal arayışlar son derece genişledi ve çağdaş sanayinin sayesinde ortaya çıkan yeni malzemelerle sanatın gelişmesi hızlandı.
  1. II. DÜNYA SAVAŞINDA TÜRKİYE’NİN İZLEDİĞİ DIŞ POLİTIKA STRATEJİLERİ
İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye tarafsız kalmamış sadece savaş dışı kalmıştır. Türkiye’nin dış politikası savaşın gidişatına göre değişkenlik göstermiştir. Hangi taraf daha güçlü ise Türkiye’nin genel yaklaşımı ona göre şekillenmiştir. 1939 ile 1942 yılları arasında Türkiye, savaş dışı kalmasıyla bir kalkan rolü oynayarak savaşın Orta Doğu’ya yayılmasını engellemiştir.
  1. İKİNCİ DÜNYA SAVAŞINDA TÜRKİYE’DE GELEN SOSYOKÜLTÜREL, EKONOMİK VE SİYASİ GELİŞMELER
  • İsmet İnönü döneminde çoğunluk İkinci Dünya Savaşı içinde geçmiştir. Türkiye savaşa katılmamış ama savaşın sorumluluğunu büyük ölçüde üstlenmiştir. En verimli zamanlarda genç kuşakların yıllarca silah altında tutmuştur. Bu sebepten İkinci Dünya Savaşı bütün politikaları etkilemiştir.

  • Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk zamanlarında hava harp sanayisinde girişimci olarak Nuri Demirağ ve Vecihi Hürkuş görülmektedir.

  • Türkiye’de 1927 yılında özel bir şirket olan TTTAŞ tarafından radyo yayıncılığı başlatılmıştır.
En son düzenleme: 20-01-2021, 13:06 PM Açık Lise.